باغ شهر تاریخی؛ بهشتی در دل کویر/هفت آسمان و هفت باغ تا شهر ماهان
در تابستان داغ این روزها باغ شهرهای زیبای کرمان به‌ویژه شهر تاریخی ماهان با سرسبزی آغوش خود را برای پذیرایی از مسافران باز کرده و سخاوتمندانه از آن‌ها میزبانی می‌کنند.

خبرگزاری ایلیار خبر -

«چله‌خانه»؛ در سمت جنوب‌غربی بقعه، فضایی کوچک قرار دارد که با توجه به آذین‌های رنگارنگ درون آن ساخت آن مربوط به دوران پس از تیموریان است. این مکان که پیش از عصر صفوی ساخته شده و در زمان احداث بقعه حفظ شده، محل چله‌نشینی شاه نعمت‌الله ولی بوده است.

«رواق شاه‌عباسی»؛ ساخت این رواق مربوط به دوران حکومت شاه‌عباس (سال ۹۹۸ هجری قمری) است و از ویژگی‌های بارز آن سردر زیبای آن است. سردری از جنس فولاد که نام دوازده امام (ع) به‌صورت برجسته روی آن تراشیده شده است.

«صحن میرداماد»؛ این بخش از آرامگاه شاه نعمت‌الله ولی نیز مانند بقعه در دوره‌ صفویه ساخته شده، ولی در زمان ناصرالدین‌شاه، بازسازی و تکمیل شده است.

«صحن اتابکی»؛ این صحن به همت علی‌اصغر خان اتابک، صدراعظم ناصرالدین‌شاه و با وجوه اهدایی دربار ساخته‌شده است.

«صحن وکیلی»؛ این قسمت از آرامگاه شاه نعمت‌الله ولی از یادگارهای محمداسماعیل خان نوری وکیل‌الملک از رجال دوره‌ قاجار و حاکم کرمان است.

«صحن حسینیه»؛ این صحن که دو گلدسته‌ بلند به ارتفاع ۴۲ متر در سمت غربی خود دارد در زمان محمدشاه قاجار ساخته شده است. گفته می‌شود درب‌های این بنا نیز در هندوستان ساخته و به ماهان منتقل شده است.

این بنا در سال ۱۳۱۰ ثبت ملی شده است و هرچند در سال ۱۳۶۰ براثر زمین‌لرزه آسیب می‌بیند اما بلافاصله مرمت می‌شود.

شترگلو اوج هنرنمایی ایرانی‌ها برای انتقال آب

«شتر گلو» نام بنایی است بزرگ اما فراموش‌شده در ماهان که در نزدیکی مقبره شاه نعمت‌الله قرار دارد، این بنای زیبا یکی از نمادهای شکوه و هوشمندی معماری ایران‌زمین است، در این بنای بزرگ آب از سطح پایین‌تر بدون استفاده از هیچ‌گونه انرژی به سطوح بالاتر منتقل می‌شود.

برای انتقال آب از روشی خاص در ساخت کانال انتقال آب استفاده‌شده است. آب عمارت شتر گلو توسط قنات وکیل‌آباد تأمین می‌شده که هم‌اکنون خشک‌شده است، متأسفانه از سوی میراث فرهنگی و مالکان این مجموعه توجه لازم برای نگهداری و بازسازی صورت نگرفته است.

گچ‌بری‌های زیبا و کم‌نظیر این بنا به‌خصوص در عمارت مرکزی و بادگیرهایی که برای خنک کردن عمارت بنا شده در کنار ده‌ها ستون زیبا و تزئین شده داخل بنا چشم گردشگران را به خود خیره می‌کند.

گفته می‌شود که برای افزایش امنیت آبراه، جلوگیری از ورود حیوانات و همچنین انتقال آب از سطوح پایین به بالا از این تکنیک معماری استفاده می‌شده است. در این نوع معماری کانالی به شکل زاویه منفرجه می‌ساختند تا آب از یک سمت با ارتفاع مناسبی پایین رفته و از سمت دیگر بنا به‌قاعده ظروف مرتبط بالا بیاید و ازآنجاکه شکل این کانال‌ها به گردن و گلوی شتر شباهت دارد به چنین سازه‌ای «شترگلو» می‌گفتند که در بیشتر موارد در سایه ذوق و خلاقیت معماران هنرمند ایرانی، حوض‌ها، آب‌نماها و فواره‌های زیبایی نیز با استفاده از همین روش در خانه‌های حکام و اشراف گذشته احداث می‌شده است.

استفاده از ستون‌های متعدد، روش‌های زیباسازی سنتی معماری ایرانی، درب‌های چوبی و هشتی‌های متعدد و شیشه‌های رنگارنگ زیبایی خاصی به این بنا داده است.

یخچالی عظیم که با گل و خشت

یکی از بناهای منحصربه‌فرد در مجموعه ماهان در روستای «لنگر» در نزدیکی شهر ماهان قرار دارد.

یخچال قدیمی «لنگر» نمادی از تفکر معماران کرمانی برای رفع نیازهای مسافران در مسیر کرمان به ماهان بوده است. این بنا که ۲۵۰ سال قبل بنا شده است یخ موردنیاز مردم روستاهای اطراف و مسافران را در اوج گرمای تابستان تأمین می‌کرده است.

در زمانی که هیچ امکاناتی برای تولید یخ وجود نداشته کرمانی‌ها با احداث این یخچال‌های منحصربه‌فرد در مناطق مختلف هوش خود را به رخ دیگران می‌کشیدند و در کویر یخ تولید می‌کردند.

هم‌اکنون یخچال لنگر باوجود تمام نامهربانی‌ها و کم‌توجهی‌ها در حاشیه هفت باغ خودنمایی می‌کند. این یخچال از هرم مخروطی شکل طبقاتی به ارتفاع ۱۰ متر ساخته‌شده است که اطرافش را دیوارهای بلندتر هرم احاطه کرده‌اند.

مردم کرمان در قدیم با استفاده از وزش بادهای سرد و سایه‌ای که دیوارها بر ساختار مخروطی ایجاد می‌کردند در ایام سرد سال مقداری آب را در حوضچه‌های اطراف بنا رها می‌کردند و پس‌ازاینکه این آب‌ها در طول شب یخ می‌زده لایه‌های یخ را به درون هسته مرکزی یخچال منتقل می‌کردند و به‌تدریج در طول زمستان مرکز سازه اصلی مملو از یخ می‌شده و این یخ در طول تابستان مورداستفاده قرار می‌گرفته است.

دره و ییلاق تیگران

بدون شک آب‌وهوای خنک و شهر همیشه پر از آب ماهان حیات خود را مدیون «تیگران» است، این منطقه گردشگری بکر که در دامنه ارتفاعات جوپار قرار گرفته است یکی از زیباترین عرصه‌های طبیعی استان کرمان محسوب می‌شود.

آب جاری در باغ شاهزاده ماهان آب موردنیاز باغ‌های مملو از میوه باغ شهر را مهیا می‌کند. دره تیگران که در میانه ارتفاعات بالادست ماهان قرار دارد در ۱۰ کیلومتری شهر واقع‌شده و مملو از باغ و مزارع کشاورزی است. روستاهای اطراف این دره یکی از مهم‌ترین تأمین‌کننده‌های میوه شهر کرمان محسوب می‌شوند و کرمانی‌ها و مسافران در روزهای تعطیل اوقات خود را زیر سایه این درختان می‌گذرانند.

آبشار سکنج

وقتی نام روستای «سکنج» به گوش می‌رسد مردم کرمان یاد زیبایی‌های بی‌نظیر طبیعت بکر این روستا می‌افتند. این روستا در ۲۵ کیلومتری ماهان و در دامنه کوه‌های «پلوار» قرار دارد.

به دلیل صعب‌العبور بودن این کوه‌ها تاکنون کمتر کوهنوردی موفق به صعود از این ارتفاعات شده است. وجود این ارتفاعات و آب‌وهوای سرد منطقه زمینه را برای تولید انواع میوه‌های سردسیری در منطقه مهیا کرده است و مردم شهر کرمان نیز طی سال‌های اخیر به ویلاسازی در این منطقه روی آورده‌اند.

مهم‌ترین جاذبه این روستا جنگل‌ها و باغ‌های گسترده گیلاس است که در فصل بهار گسترده این روستا را سفیدپوش می‌کنند.

آبشار زیبایی که به نام همین روستا مشهور شده است از چشمه‌ای در دامنه کوه سرچشمه می‌گیرد و برای رسیدن به این آبشار باید چهار ساعت را در بستر رودخانه پیاده‌روی کرد، آب رودخانه از میانه سنگ‌های کوهستان پلوار فوران می‌کند و زلالی خود را به رخ می‌کشد.

راه دسترسی و سوغات ماهان

ماهان در مسیر گردشگری اصلی استان  کرمان قرار گرفته است، مسافرانی که به شهر کرمان سفر می‌کنند برای رسیدن به چهار اثر از پنج اثر ثبت جهانی کرمان باید از ماهان بگذرد. باغ شاهزاده ماهان که در حومه این شهر قرار گرفته و برای رسیدن به ارگ بم، قنات‌های جوپار و بم و کویر لوت باید از مسیر اصلی جاده کرمان – بم گذشت که ماهان در ابتدای این جاده قرار دارد.

برای رسیدن به ماهان می‌توان از جاده قدیم ماهان و محور هفت باغ عبور کرد که به دلیل تمرکز مراکز گردشگری و تفریحی محور هفت باغ به مسافران پیشنهاد می‌شود.

سوغات این شهر برگرفته از سوغات شهر کرمان است، قاووت، انواع میوه‌ها و محصولات کشاورزی، شیرینی‌های کلمپه و کماچ، زیره، بید مشک، انواع فرآورده‌های دامی، گل محمدی، قالی، پته از جمله سوغات این شهر محسوب می‌شود.

شهرهای مختلف استان کرمان با صدها اثر ثبت ملی و پنج اثر جهانی این روزها آماده پذیرایی از مسافران تابستانی است.